"Osmanlı Mimarisinde Barok ve Rokoko Üslubu"

Barok Üslubu

Sultanahmet-4-780.jpg

Sultanahmet meydan çeşkesi.

Avrupa sanatının, Rönesans’ı izleyen ve 16. yüzyılda gelişerek 18. yüzyıla kadar devam eden, müzik, resim edebiyat alanındaki özgün sanat üslubu Barok Sanatı’dır. Bu dönemde Barok sanatına bağlı olarak Barok mîmârî de oluşmuştur.
Barok mîmârî İtalya’da başlamış ve bütün Avrupa’ya yayılmıştır. Zaman içerisinde gelişerek Rokoko üslubu olarak da devam etmiştir.
Osmanlılar mîmârîde uzun zaman klasik üslubdan vazgeçmeyerek çeşitli binalar inşa etmişler. Ancak Frarsa’dan getirilen çeşitli eşyaların üzerlerindeki süsleme ve tezginat padişahların ilgisini çekmiştir. Ayrıca Avrupa’dan gelen yabancı ressamlar, sanatkarlar ve mîmarlar tarafından yapılan sanat eserleri ile binalar bu değişik tarzda üretilmeye başlanılmıştır.
Lâle devrinde, mîmârîde klâsik tarzın ağırbaşlı keskin karakteri, yumuşak ve kıvrımlı şekillere dönüşmeye başladığından, Barok tarzına geçiş daha kolay olmuştur.
Lâle devrinden sonra gelişen ve çok farklı bir üslup olan Barok, Osmanlı’da Avrupa’dakinden farklı bir biçimde uygulanmaya başladığından, buna Osmanlı Barok Üslubu adı verilebilir.
Sultan Üçüncü Ahmed zamanında inşa edilen Sultan Üçüncü Ahmed çeşmesi Barok üslubunun ilk örneğidir. Bundan sonra gelişen ve 19. yüzyılın başlarına kadar geçen süre içerisinde yapılan camiler, saraylar, çeşmeler, sebiller ve diğer birçok eser Barok üslubuyla yapılmıştır.

Sultanahmet-1-780.jpg

Sultanahmet-2-780.jpg

Sultanahmet-5-780.jpg

Sultanahmet-6-780.jpg

İstanbul'da Barok üslubunda yapılan ilk yapı olan Sultanahmet Çeşme ve sebilinden birkaç görünüm.


Sultan Birinci Mahmud 24 yıl süren saltanatı sırasında Osmanlı’nın batılılaşmasına özen göstermiştir. Matbaanın sürekli çalışmasını sağlamış ve ordu için Humbaracı Okulu’nu açarak başına Humbaracı Ahmet Paşa’yı (Fransız Kont’u Bonneval’i) getirmiştir. Barok mîmârî üslubunda Nuruosmaniye Camii’nin inşaatını da başlatmıştır.
Osmanlı Barok mîmârîsinin ilk örneği olan Nuruosmaniye Camii ve külliyesi, Osmanlı’nın abidesel son örneği olarak tanımlanabilir.

Barok Nuruosmaniye-1-780.jpg

İstanbul'daki Barok üslubundaki ilk cami olan Nuruosmaniye Camii.

Nruosmaniye Camii'nin süslerinden biri.

Barok Selimiye-780.jpg

Barok üslubundaki Üsküder. Selimiye Camii.

Barok Selimiye Ic-780.jpg

Selimiye Camii'ninz içinden bir görünüm.


Barok mîmârî üslubunun genel özellikleri şöyledir:
1-Oval biçimli ve eskiye göre daha geniş alanlar,
2-Yarım bırakılmış ya da tamamlanmamış gibi görünen parçalar,
3-Çok aydınlık mekânlar. Bunun için çok değişik biçimde ve çok sayıda pencere kullanımı. Güçlü aydınlık ve gölge kontrastı,
4-Çok çeşitli süsler ile zengin renklerin kullanımı,
5-Kubbe içerileri ile tavanların karışık desenlerle süslenmesidir.
Osmanlı’nın ilk Barok mîmârîli külliyesi olan Nuruosmaniye’den sonra sırası ile Lâleli Camii, Ayazma Camii ve Yeni Fatih Camii inşa edilmiştir.
Barok üslub zamanla süslemeler yönünden gelişerek yerini sırasıyla Rokoko ve Ampir üslublarına bırakmıştır.

Rokoko

Rokoko, daha çok dekorasyondaki sanatsal alanda değişim göstermesi nedeniyle Barok sanatının bir gelişimi olarak görülebilir.
Öte yandan, Rokoko, Barok üslubuna bir tepki olarak da degerlendirilebilir.
Rokoko, genelde haz vermeye yönelik bir üslubdur. İnceltilmiş demir malzeme, uç kısımları boncuk baskılı olarak içe veya dışa doğru bükülür. İç tezyinatta ise çok renkli, canlı dekoratif süslemeler kullanılır. Bu üslupta, Barok üslubundaki yarım bırakılmış ya da tamamlanmamış öğeler yoktur.
Rokoko üslubuna örnek olarak Nusretiye Camisi ile Pertevniyal Valde Sultan Camisi gösterilebilir.

Barok Pertevniyal-1-780.jpg

Rokoko üslubundaki Partavniyal Sultan Camii.

Pertevniyal-ic-1-780.jpg

Pertevniyal-ic-2-780.jpg

Partavniyal Sultan Camii'nin içinden üç ayrı görünüm.

Nusretiye Camii

Nusretiye-1-780.jpg

Nusretiye-2-780.jpg

Nusretiye-3-780.jpg

Nusretiye-4-780.jpg

Nusretiye-5-780.jpg

Nusretiye Camii'nden çeşitli görünümler.

____________________________________________________________________________________

"Abideler Şehri İstanbul" kitabının çeşitli bölümlerini izleyebilirsiniz.


kapak_kucuk_1.jpg

Bu sayfamda,, yeni hazırlamakta olduğum "ABİDELER ŞEHRİ İSTANBUL Osmanlı Devri Eserleri" isimli kitabımıın çeşitli bölümlerini izleyebilirsiniz.


© 2011-2020 | H.Veysel Güleryüz